Retatrutyd a semaglutyd – różnice i badania

Trzy receptory wobec jednego – i co faktycznie porównują badania

Retatrutyd i semaglutyd często wymienia się jednym tchem, ale znajdują się one na zupełnie różnych etapach. Semaglutyd (semaglutide) jest zatwierdzoną substancją czynną leków Ozempic, Rybelsus i Wegovy. Retatrutyd (retatrutide) jest substancją badaną, która w październiku 2026 r. nie jest dopuszczona do obrotu nigdzie na świecie. Ten przewodnik porównuje obie substancje pod względem mechanizmu działania, wyników badań, bezpieczeństwa i statusu regulacyjnego oraz wyjaśnia, dlaczego wiele porównań w internecie wprowadza w błąd.

Przewodnik nie zawiera porad dotyczących stosowania ani leczenia i nie należy traktować go jako rankingu leków.

Przegląd: najważniejsze różnice

Receptory: semaglutyd aktywuje receptor GLP-1; retatrutyd aktywuje receptory GIP, GLP-1 i glukagonu.
Status: semaglutyd jest dopuszczony do obrotu w UE i Szwecji; retatrutyd jest substancją badaną, bez dopuszczenia do obrotu. To informacja źródłowa, nie aktualna weryfikacja retatrutydu w Polsce.
Postacie leku: semaglutyd jest dostępny jako zastrzyk podawany raz w tygodniu i tabletka przyjmowana raz dziennie; retatrutyd jest badany w postaci zastrzyku podawanego raz w tygodniu.
Dowody naukowe: semaglutyd ma obszerne, opublikowane badania fazy 3 i badania oceniające kliniczne punkty końcowe; w przypadku retatrutydu dostępne są opublikowane dane fazy 2 i wyniki kilku badań fazy 3, z których część przedstawiono dotychczas jedynie jako wstępne wyniki główne.
Dostępność: semaglutyd jest lekiem na receptę wydawanym w aptekach; retatrutyd jest dostępny wyłącznie w ramach badań klinicznych. Opis dostępności pochodzi ze szwedzkiego źródła, nie z polskiego sklepu.

Mechanizm działania

Semaglutyd: selektywny agonista receptora GLP-1

Semaglutyd naśladuje hormon GLP-1, ale jest wolniej rozkładany. Sygnalizacja GLP-1 przyczynia się do zależnego od glukozy wydzielania insuliny, zmniejszenia wydzielania glukagonu, opóźnienia opróżniania żołądka i zwiększenia uczucia sytości. Jest to dobrze scharakteryzowany mechanizm, poparty wieloletnim doświadczeniem klinicznym.

Retatrutyd: potrójny agonista

Retatrutyd zaprojektowano tak, aby aktywował trzy receptory. Oprócz GLP-1 oddziałuje na szlak GIP, innego hormonu jelitowego, oraz na receptor glukagonu, który wpływa między innymi na metabolizm glukozy w wątrobie i metabolizm energetyczny. Hipoteza zakłada, że takie połączenie może silniej wpływać na masę ciała i parametry metaboliczne. Szerszy mechanizm działania nie oznacza jednak automatycznie większych korzyści ani takiego samego profilu bezpieczeństwa; trzeba to wykazać w badaniach.

Szczegółowe omówienie tych trzech szlaków sygnałowych znajduje się w artykule GLP-1, GIP i glukagon.

Dlaczego większość porównań wprowadza w błąd

Wiele tekstów zestawia najwyższą zgłoszoną wartość dla retatrutydu z wynikiem dla semaglutydu pochodzącym z innego badania. Takie pośrednie porównania mieszają różne warunki:

Różni uczestnicy: z cukrzycą typu 2 lub bez niej, z różnym wyjściowym BMI i chorobami współistniejącymi.
Różny czas trwania badania: 48, 68, 72 lub 80 tygodni daje różne wartości.
Różne grupy porównawcze i wsparcie w zakresie zmiany stylu życia.
Różne metody statystyczne, na przykład sposób uwzględniania przerwania leczenia (różne tzw. estymandy).
Różny poziom raportowania: recenzowana publikacja w porównaniu z komunikatem prasowym.

Przykład: w badaniu STEP 1 masa ciała osób bez cukrzycy stosujących semaglutyd w dawce 2,4 mg zmniejszyła się średnio o 14,9 procent po 68 tygodniach (PMID 33567185). W badaniu fazy 2 retatrutydu odnotowano 24,2 procent po 48 tygodniach w grupie otrzymującej najwyższą dawkę (PMID 37366315). Wartości te pochodzą z różnych populacji, okresów obserwacji i schematów badań, dlatego nie można ich od siebie odejmować.

Pierwsze bezpośrednie porównanie: TRANSCEND-T2D-2

28 października 2026 r. firma Eli Lilly przedstawiła wstępne wyniki główne badania TRANSCEND-T2D-2, pierwszego badania fazy 3 bezpośrednio porównującego retatrutyd z semaglutydem (clinicaltrials.gov NCT06260722). Badanie jest randomizowane, ale otwarte, co oznacza, że uczestnicy i badacze wiedzieli, jakie leczenie jest stosowane. Uczestnicy chorowali na cukrzycę typu 2 z niedostateczną kontrolą glikemii mimo stosowania metforminy, z inhibitorem SGLT2 lub bez niego. Leczeniem porównawczym był Ozempic w dawce 2 mg, najwyższej zatwierdzonej dawce w cukrzycy typu 2.

Zgodnie z komunikatem prasowym Lilly retatrutyd obniżył HbA1c średnio o 2,2 punktu procentowego w porównaniu z 1,8 w przypadku semaglutydu po 80 tygodniach. Średnia redukcja masy ciała wyniosła 20–21 procent przy stosowaniu retatrutydu w porównaniu z 9 procent przy stosowaniu semaglutydu.

Wyniki są istotne, ale wstępne. Nie zostały jeszcze opublikowane w recenzowanym czasopiśmie, bardziej szczegółowe dane dotyczące bezpieczeństwa zostaną przedstawione dopiero później, a wyniki dotyczą osób z cukrzycą typu 2, nie osób z otyłością bez cukrzycy. Ponadto semaglutyd porównywano w dawce stosowanej w cukrzycy, a nie w wyższej dawce stosowanej w leku Wegovy do kontroli masy ciała.

Po ukazaniu się pełnej publikacji będzie można przeanalizować więcej szczegółów: ile osób przerwało leczenie w każdej grupie, jak rozkładały się działania niepożądane, jak wyglądały wyniki przy zastosowaniu różnych metod statystycznych oraz czy różnice utrzymywały się w podgrupach. Dopiero wtedy będzie można ocenić badanie na takich samych zasadach jak opublikowane badania semaglutydu. Komunikat prasowy jest podsumowaniem przygotowanym przez sponsora badania, a nie niezależną oceną.

Zestawienie wyników badań

Semaglutyd

Program STEP: kontrola masy ciała w otyłości i nadwadze, podstawa dopuszczenia leku Wegovy.
Programy SUSTAIN i PIONEER: cukrzyca typu 2, podstawa dopuszczenia leków Ozempic i Rybelsus.
SELECT: sercowo-naczyniowe punkty końcowe u osób z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową i nadwagą, bez cukrzycy.
Doustny semaglutyd 25 mg: 64-tygodniowe badanie fazy 3, które stanowiło podstawę dopuszczenia tabletek Wegovy w UE w 2026 r. (EMA).

Retatrutyd

Faza 2 (2023): średnia redukcja masy ciała o 24,2 procent po 48 tygodniach w grupie otrzymującej najwyższą dawkę, w porównaniu z 2,1 procent w grupie placebo.
TRIUMPH-4 (2025): według firmy do 28,7 procent po 68 tygodniach u osób z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego i otyłością lub nadwagą.
TRIUMPH-2 i TRIUMPH-3 (2026): odpowiednio do 20,8 i 22,6 procent po 80 tygodniach u osób odpowiednio z cukrzycą typu 2 oraz z ciężką otyłością i chorobą sercowo-naczyniową (Lilly).
TRANSCEND-T2D-2 (2026): bezpośrednie porównanie z semaglutydem w dawce 2 mg w cukrzycy typu 2, wstępne wyniki główne.

Różne grupy pacjentów, różne pytania

Porównanie wygląda inaczej w zależności od postawionego pytania. W cukrzycy typu 2 kluczowymi punktami końcowymi są kontrola glikemii, czynność nerek i ryzyko sercowo-naczyniowe. W otyłości bez cukrzycy uwaga koncentruje się na zmianie masy ciała, chorobach związanych z masą ciała i jakości życia. W chorobie zwyrodnieniowej stawu kolanowego ocenia się również ból i sprawność. Retatrutyd badano we wszystkich tych grupach, natomiast w przypadku semaglutydu dostępne są dodatkowo dane dotyczące wyników leczenia pochodzące z szerokiego stosowania klinicznego.

Oznacza to, że wynik dla jednej grupy nie może służyć jako odpowiedź dotycząca innej. Osoba z cukrzycą typu 2 i osoba z otyłością bez cukrzycy mają różną sytuację wyjściową, a badania są projektowane z uwzględnieniem tych różnic. Aby zrozumieć liczby, zawsze trzeba więc zacząć od pytań: jacy uczestnicy, jaka dawka, jakie porównanie i jak długi okres?

Masa ciała to nie to samo co masa tłuszczowa

Procentowa redukcja masy ciała jest najczęściej eksponowanym wskaźnikiem, ale na masę ciała składają się masa tłuszczowa, masa beztłuszczowa i płyny. Zarówno w przypadku semaglutydu, jak i retatrutydu bada się, jaką część zmiany masy ciała stanowi tłuszcz. To istotne pytanie, ponieważ utrata masy mięśniowej może mieć znaczenie, szczególnie u osób starszych. Metody pomiarowe takie jak DXA dostarczają więcej informacji niż waga, ale są wykorzystywane tylko w części badań. Więcej o tej różnicy można przeczytać w artykule Regulacja masy ciała i metabolizm.

Bezpieczeństwo i tolerancja

Obie substancje wywołują przede wszystkim działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, biegunka, wymioty i zaparcia, często najbardziej nasilone podczas zwiększania dawki. W przypadku semaglutydu istnieje bogate doświadczenie ze stosowania po dopuszczeniu do obrotu, a zagrożenia i ostrzeżenia opisano w charakterystyce produktu leczniczego. W przypadku retatrutydu zgłaszano między innymi zwiększoną częstość akcji serca i zależne od dawki przerywanie leczenia z powodu działań niepożądanych; w badaniu TRIUMPH-3 analizy zdarzeń sercowo-naczyniowych nie miały wystarczającej mocy statystycznej, aby wyciągnąć pewne wnioski. Całościowy profil bezpieczeństwa retatrutydu zostanie oceniony dopiero w ramach oceny przez organ regulacyjny.

Oznacza to, że dzisiejsze porównanie bezpieczeństwa jest asymetryczne: zatwierdzony lek stosowany od kilku lat zestawia się z substancją badaną, którą dotychczas oceniano w kontrolowanych warunkach.

Status regulacyjny: Polska, UE i odrębny przykład szwedzki

Semaglutyd jest w Szwecji dostępny na receptę i wydawany w aptekach. W lutym 2026 r. szwedzki urząd TLV zdecydował, że Wegovy nie będzie objęty systemem ochrony przed wysokimi kosztami leczenia w otyłości. Retatrutyd nie jest dopuszczony do obrotu; producent planuje złożenie wniosku do FDA w pierwszym kwartale 2027 r., natomiast nie udało nam się zweryfikować żadnego harmonogramu dla Europy. Przywołane szwedzkie przepisy, decyzje i praktyka organów dotyczą Szwecji; nie ustalają statusu prawnego, dostępności ani zasad stosowania konkretnego produktu w Polsce. W Polsce informacje o rejestracji produktów leczniczych publikuje URPL; konkretny produkt należy sprawdzić w Rejestrze Produktów Leczniczych. Dopuszczenie do obrotu nie oznacza refundacji, dostępności w aptece ani zatwierdzenia materiału oferowanego pod podobną nazwą. Status retatrutydu i harmonogram wniosków opisano według szwedzkiego materiału źródłowego z 2026 roku; nie potwierdzono niezależnie aktualnego statusu na 6 listopada 2026 ani daty dopuszczenia w Polsce. Informacje te nie stanowią potwierdzenia dostępności produktu.

Produkty sprzedawane poza aptekami pod którąkolwiek z nazw tych substancji nie są zatwierdzonymi lekami. Szwedzka Agencja Produktów Leczniczych (Läkemedelsverket) ostrzega przed sfałszowanymi preparatami odchudzającymi o niejasnym składzie. Szczegóły znajdują się w artykułach Retatrutyd w Polsce i Semaglutyd w Polsce. O klasyfikacji prawnej i oznaczeniach takich jak „research only” można przeczytać w artykule Research-only i COA.

Dawkowanie i stopniowe zwiększanie dawki w badaniach

W badaniach obie substancje podaje się ze stopniowym zwiększaniem dawki, ponieważ działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego występują najczęściej na początku. W przypadku Wegovy EMA opisuje zwiększanie dawki przez 16 tygodni. W programie badań retatrutydu oceniano dawki 4, 9 i 12 mg po stopniowym zwiększaniu. Informacje te opisują protokoły badań i zatwierdzone informacje o produkcie; nie są instrukcjami i nie można ich odnosić do materiałów dostępnych poza systemem opieki zdrowotnej.

Jakie pytania pozostają bez odpowiedzi?

Długoterminowe bezpieczeństwo retatrutydu, w tym częstość akcji serca i zdarzenia sercowo-naczyniowe w perspektywie kilku lat.
Bezpośrednie porównanie w otyłości bez cukrzycy oraz z wyższymi dawkami semaglutydu.
Jaka część redukcji masy ciała przypada na masę tłuszczową, a jaka na masę beztłuszczową.
Co dzieje się z masą ciała i parametrami metabolicznymi po zakończeniu leczenia.
Efektywność kosztowa oraz sposób, w jaki TLV oceniłby ewentualny dopuszczony do obrotu lek zawierający retatrutyd.

Odpowiedzi przyniosą opublikowane pełne badania i oceny organów regulacyjnych. Do tego czasu retatrutyd należy opisywać jako obiecującą, ale niezatwierdzoną substancję badaną, a semaglutyd jako zatwierdzoną substancję czynną o ustalonych wskazaniach do stosowania.

Słowniczek

Agonista: substancja aktywująca receptor.
GLP-1: glukagonopodobny peptyd-1, hormon jelitowy wpływający na insulinę i uczucie sytości.
GIP: zależny od glukozy polipeptyd insulinotropowy, inny hormon jelitowy.
HbA1c: hemoglobina glikowana, wskaźnik długoterminowej kontroli glikemii obejmujący około dwóch–trzech miesięcy.
Wstępne wyniki główne (topline): pierwsze podsumowanie głównych wyników badania, często przedstawiane w komunikacie prasowym.
Badanie otwarte: uczestnicy i badacze wiedzą, jakie leczenie jest stosowane.
Estymand: sposób statystycznego zdefiniowania efektu, na przykład uwzględniania przypadków przerwania leczenia.

Czytaj dalej

Najczęstsze pytania o retatrutyd i semaglutyd

Czy retatrutyd działa silniej niż semaglutyd?

W pierwszym bezpośrednim porównaniu, TRANSCEND-T2D-2 w cukrzycy typu 2, producent zgłosił większe obniżenie HbA1c i większą redukcję masy ciała przy stosowaniu retatrutydu niż przy stosowaniu semaglutydu w dawce 2 mg. Wyniki nie zostały jeszcze poddane recenzji i opublikowane, a dotyczą konkretnej populacji i dawki.

Dlaczego retatrutyd porównuje się z lekiem Ozempic, a nie Wegovy?

TRANSCEND-T2D-2 jest badaniem dotyczącym cukrzycy, a Ozempic 2 mg to najwyższa zatwierdzona dawka semaglutydu w cukrzycy typu 2. Nie natrafiliśmy na opublikowane bezpośrednie porównanie w otyłości bez cukrzycy.

Czy można przejść z semaglutydu na retatrutyd?

Nie, nie w ramach opieki zdrowotnej. Retatrutyd nie jest dopuszczony do obrotu i nie może być przepisywany. Pytania dotyczące leczenia należy omówić z lekarzem.

Czy retatrutyd i semaglutyd działają w ten sam sposób?

Częściowo. Oba aktywują receptor GLP-1, ale retatrutyd oddziałuje również na receptory GIP i glukagonu. Są to zatem różne cząsteczki, o odmiennych mechanizmach działania i różnym stanie dowodów naukowych.

Czy obie substancje mają takie same działania niepożądane?

W przypadku obu najczęstsze są działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego. Profil bezpieczeństwa semaglutydu opiera się na stosowaniu po dopuszczeniu do obrotu; w przypadku retatrutydu nie został jeszcze ustalony przez żaden organ regulacyjny.

Dlaczego liczby tak bardzo różnią się między artykułami?

Badania różnią się uczestnikami, czasem trwania, dawkami i metodami analizy. Dlatego wyników różnych badań nie należy porównywać wprost.

Czy poprawna pisownia to „retatrutide”, czy „retatrutid”?

Retatrutide to pisownia międzynarodowa; retatrutid występuje w tekstach szwedzkich. Podobnie szwedzkie semaglutid odpowiada angielskiej pisowni semaglutide. Po polsku używamy określeń retatrutyd i semaglutyd.